احیای زیرساختهای برق عسلویه؛ گامی مؤثر در مسیر پایداری انرژی و توسعه زیرساختهای راهبردی کشور.
در راستای توسعه زیرساختهای انرژی منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و همزمان با اجرای طرحهای کلان توسعه صنایع نفت، گاز و پتروشیمی در دهه 1380، پروژهای راهبردی با هدف احداث شبکه فوق توزیع برق شامل 10 دستگاه پست 132 به 33 کیلوولت و رینگ ارتباطی میان آنها تعریف شد. هدف از اجرای این طرح، ایجاد زیرساختی پایدار برای تامین برق صنایع، تاسیسات زیربنایی، مراکز خدماتی و مجموعههای پشتیبان مستقر در منطقه عسلویه بود؛ منطقهای که به عنوان قطب اصلی صنعت انرژی کشور نقش تعیینکنندهای در اقتصاد ملی ایفا میکند. در قالب این طرح، عملیات اجرایی احداث پستها و شبکه ارتباطی میان آنها آغاز شد و تا سال 1390 هفت پست فوق توزیع تکمیل، تست و به بهرهبردار تحویل شد. با این حال، سه پست باقیمانده به دلیل شرایط اقتصادی کشور، محدودیتهای اجرایی و توقف بخشی از برنامههای توسعهای منطقه نیمهتمام باقی ماندند.
اگرچه بخش عمده تجهیزات این سه پست نصب شده بود، اما به دلیل عدم تکمیل زیرساختهای ارتباطی، عدم اتصال به شبکه سراسری برق و عدم بهرهبرداری عملیاتی، این تأسیسات برای نزدیک به یک دهه بدون نگهداری مؤثر در معرض شرایط سخت محیطی منطقه عسلویه قرار گرفتند. دمای بالا، رطوبت شدید، وجود گازهای خورنده ناشی از فعالیتهای صنعتی و رسوبات نمکی ناشی از شرایط اقلیمی خلیج فارس موجب شد بخش قابل توجهی از تجهیزات مکانیکی، الکتریکی و الکترونیکی دچار خوردگی، فرسودگی و کاهش قابلیت اطمینان شوند. طی سالهای مختلف تلاشهایی از سوی سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس به عنوان کارفرمای پروژه برای فعالسازی مجدد این پستها صورت گرفت، اما شرایط فنی پیچیده، حجم بالای عملیات بازسازی و ریسکهای ناشی از وضعیت تجهیزات باعث شد بسیاری از پیمانکاران از پذیرش مسئولیت تکمیل پروژه خودداری کنند. در این راستا، احیای زیرساختهای برق عسلویه نیز به عنوان یک عامل کلیدی در بهبود شرایط شناخته شده است.
در سال 1400 و پس از برگزاری مناقصه تکمیل، بازسازی، تست، راهاندازی و بهرهبرداری از پستهای باقیمانده، شرکت پگاه انرژی پارسیان مسئولیت اجرای این پروژه را بر عهده گرفت. پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه علاوه بر اهمیت فنی، از منظر اقتصادی و توسعه منطقهای نیز دارای ارزش راهبردی بود؛ زیرا تکمیل آن زمینه اتصال مراکز حیاتی منطقه از جمله فرودگاه خلیج فارس عسلویه به شبکه پایدار برق را فراهم میکرد و نقش مهمی در افزایش امنیت انرژی صنایع پاییندستی، واحدهای تولیدی و زیرساختهای منطقه ایفا مینمود.
1- اهداف کلان و ضرورت اجرای پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه
پروژه تکمیل و راهاندازی پستهای فوق توزیع 132 به 33 کیلوولت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس با هدف تکمیل یکی از مهمترین حلقههای زیرساختی شبکه برق منطقه عسلویه تعریف شد. طی سالهای پس از توقف پروژه، توسعه صنایع پاییندستی، افزایش تعداد واحدهای تولیدی و خدماتی، رشد نیازهای انرژی و توسعه زیرساختهای منطقه موجب شد نیاز به شبکهای پایدار، ایمن و با قابلیت اطمینان بالا بیش از گذشته احساس شود. در همین حال، سه پست نیمهتمام پروژه که بخش مهمی از ظرفیت طراحیشده شبکه را تشکیل میدادند، بدون بهرهبرداری باقی مانده بودند و عدم تکمیل آنها مانع از بهرهبرداری کامل از سرمایهگذاریهای انجامشده در سالهای گذشته شده بود.
یکی از مهمترین اهداف پروژه، تکمیل زیرساخت انتقال و توزیع برق برای تأمین انرژی پایدار صنایع و مراکز حیاتی منطقه بود. فرودگاه خلیج فارس عسلویه به عنوان یکی از مهمترین مراکز حملونقل و پشتیبانی صنعت نفت و گاز کشور، طی سالهای طولانی برق مورد نیاز خود را از طریق خطوط 20 کیلوولت و دیزل ژنراتورهای محلی تأمین میکرد که علاوه بر هزینههای سنگین بهرهبرداری، پایداری لازم را نیز فراهم نمیکرد. به طور متوسط ماهانه حدود یک میلیارد تومان هزینه تأمین انرژی این مجموعه از طریق منابع موقت پرداخت میشد.
از سوی دیگر، ادامه وضعیت موجود موجب استهلاک بیشتر تجهیزات، کاهش عمر مفید سرمایهگذاریهای انجامشده و افزایش هزینههای بازسازی در آینده میشد. بنابراین احیای تجهیزات، تکمیل زیرساختهای ارتباطی، اتصال به شبکه 132 کیلوولت منطقه و بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود به عنوان اهداف کلیدی پروژه تعریف شد. این پروژه در نهایت علاوه بر بازگرداندن سرمایههای راکد به چرخه بهرهبرداری، زمینه توسعه آتی شبکه برق منطقه و افزایش تابآوری زیرساختهای انرژی عسلویه را فراهم ساخت.
2- دامنه خدمات و فعالیتهای اجرایی پروژه
دامنه خدمات پروژه در سه فاز اصلی برنامهریزی و اجرا شد. فاز نخست شامل ارزیابی وضعیت تجهیزات موجود، تأمین تجهیزات و اقلام کسری، بازسازی بخشهای آسیبدیده و آمادهسازی زیرساختهای مورد نیاز برای راهاندازی پستها بود. در این مرحله تمامی تجهیزات موجود از منظر مکانیکی، الکتریکی، حفاظتی و کنترلی مورد ارزیابی قرار گرفت و بخش قابل توجهی از تجهیزات که در اثر شرایط محیطی دچار آسیب شده بودند تعمیر، بازسازی یا جایگزین شدند.
در ادامه، عملیات نصب تجهیزات جدید، تکمیل سامانههای کنترل و حفاظت، راهاندازی سیستمهای مخابراتی و ایجاد ارتباطات HOTLINE بین پستها انجام شد. یکی از مهمترین اقدامات فنی پروژه، خرید، نصب و راهاندازی سرکابلهای GIS فیدرهای خروجی 132 کیلوولت بود که به دلیل حساسیتهای فنی، امنیتی و بهرهبرداری از پیچیدهترین بخشهای پروژه محسوب میشد.
یکی دیگر از مهمترین بخشهای اجرایی پروژه، طراحی، تأمین تجهیزات، نصب و راهاندازی کامل سیستم HOTLINE و بستر مخابراتی میان پستها بود. با توجه به اینکه بخشی از تجهیزات موجود متعلق به بیش از یک دهه قبل و بخشی دیگر از تجهیزات جدید و مبتنی بر فناوریهای روز صنعت برق بودند، ایجاد ارتباط پایدار میان این سامانهها نیازمند طراحی پروتکلهای ارتباطی ویژه و توسعه راهکارهای اختصاصی مخابراتی بود. ایجاد بستر ارتباطی یکپارچه میان تجهیزات قدیمی و تجهیزات جدید از جمله دستاوردهای شاخص مهندسی این پروژه محسوب میشود.
همچنین تأمین، نصب، تنظیم و راهاندازی رلههای دیفرانسیل طولی خطوط انتقال از دیگر اقدامات تخصصی پروژه بود. شرایط تحریمی کشور، تفاوت فناوری تجهیزات و الزامات حفاظتی شبکه موجب شده بود اجرای این بخش نیازمند راهکارهای فنی ویژه باشد. متخصصان شرکت پگاه انرژی پارسیان با طراحی ساختار حفاظتی مناسب و تدوین پروتکلهای فنی مورد نیاز موفق به راهاندازی کامل این سامانهها شدند.
فاز دوم پروژه شامل انجام تستهای تخصصی، تستهای حفاظتی، تستهای مخابراتی، راهاندازی تجهیزات قدرت و آمادهسازی پستها برای بهرهبرداری بود. فاز سوم نیز شامل توسعه فیدرهای خروجی و اتصال مصرفکنندگان نهایی به شبکه فوق توزیع بود که مهمترین بخش آن احداث فیدر ارتباطی میان پست شماره 7 و فرودگاه خلیج فارس عسلویه بود.
3- الزامات فنی، نظارتی و استانداردهای اجرایی
ماهیت خاص پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه و شرایط ویژه تجهیزات مستقر در منطقه عسلویه، رعایت الزامات فنی و استانداردهای تخصصی صنعت برق و صنعت نفت را به یکی از مهمترین ارکان اجرای پروژه تبدیل کرده بود. تمامی مراحل مهندسی، تأمین تجهیزات، بازسازی، نصب، تست، راهاندازی و بهرهبرداری مطابق با استانداردها و دستورالعملهای وزارت نفت، شرکت مادر تخصصی توانیر، ضوابط بهرهبرداری پستهای فشار قوی و الزامات فنی شبکه فوق توزیع انجام شد.
در ابتدای پروژه، ارزیابی جامعی از وضعیت تجهیزات انجام گرفت و نتایج حاصل مبنای تدوین برنامه بازسازی و تعمیرات قرار گرفت. تجهیزات قدرت شامل کلیدها، ترانسفورماتورها، تجهیزات GIS، سامانههای حفاظتی، رلههای دیفرانسیل طولی، تجهیزات مخابراتی و سامانههای کنترلی تحت آزمونهای تخصصی قرار گرفتند. تست مقاومت عایقی، تست عملکرد کلیدها، آزمون سامانههای حفاظتی، تستهای مخابراتی و بررسی عملکرد تجهیزات کنترلی از جمله مهمترین فعالیتهای کنترلی پروژه بود.
فرآیندهای کنترل کیفیت در تمامی مراحل اجرا برقرار بود و کلیه فعالیتها مطابق الزامات صنعت نفت و صنعت برق مستندسازی شد. همچنین با توجه به شرایط خورنده محیطی منطقه، اقدامات ویژهای برای رفع آثار خوردگی، زنگزدگی و آسیبهای ناشی از رطوبت بالا در تجهیزات اجرا شد. نظارت میدانی مستمر، بازرسیهای دورهای و تأیید عملکرد تجهیزات پیش از بهرهبرداری نهایی، نقش مهمی در موفقیت پروژه ایفا کرد.
4- نیروی انسانی، تجهیزات و نظام HSE
اجرای این پروژه مستلزم بهکارگیری مجموعهای از نیروهای متخصص در حوزههای برق قدرت، حفاظت، مخابرات، کنترل، اتوماسیون پستها، تست و راهاندازی و مدیریت پروژه بود. شرکت پگاه انرژی پارسیان با تشکیل تیمی متشکل از مدیران پروژه، کارشناسان ارشد فنی، متخصصان تست و راهاندازی و نیروهای اجرایی مجرب، ساختار مناسبی برای پیشبرد پروژه ایجاد کرد.
علاوه بر نیروی انسانی متخصص، تجهیزات متنوعی شامل دستگاههای تست فشار قوی، تجهیزات اندازهگیری تخصصی، ماشینآلات حمل تجهیزات سنگین، تجهیزات تعمیراتی و سامانههای مخابراتی در پروژه مورد استفاده قرار گرفت. بخشی از تجهیزات اجرایی نیز به صورت ویژه برای شرایط محیطی سخت عسلویه انتخاب شد.
نظام مدیریت HSE پروژه بر اساس الزامات وزارت نفت، دستورالعملهای ایمنی شرکت مادر تخصصی توانیر و ضوابط ایمنی حاکم بر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس استقرار یافت. تمامی فعالیتها در چارچوب نظام مدیریت ریسک، مجوزهای کاری، آموزشهای تخصصی ایمنی، کنترل شرایط محیطی و پایش مستمر عملیات انجام شد. رعایت الزامات تخصصی صنعت نفت و صنعت برق در تمامی مراحل پروژه از اولویتهای اجرایی شرکت بود.
با توجه به حساسیت تجهیزات فشار قوی و اهمیت استمرار عملیات در محیط صنعتی عسلویه، رعایت الزامات ایمنی در تمامی مراحل اجرا، تست و بهرهبرداری در بالاترین سطح انجام شد و پروژه بدون وقوع حوادث مؤثر به پایان رسید.
5- منابع مالی و ساختار اجرایی پروژه
پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه در قالب سه فاز اجرایی و با ساختار مالی مرحلهای تعریف شد. ارزش اولیه فاز نخست پروژه شامل تأمین تجهیزات، خرید اقلام کسری، بازسازی و آمادهسازی پستها حدود 7.5 میلیارد تومان تعیین شد. فاز دوم شامل عملیات تست، راهاندازی و آمادهسازی بهرهبرداری با اعتباری در حدود 10 میلیارد تومان تعریف گردید و فاز سوم که شامل توسعه فیدرهای خروجی، خرید تجهیزات تکمیلی و راهاندازی نهایی بود، حدود 10.5 میلیارد تومان برآورد شد.
با توجه به شرایط اقتصادی کشور، افزایش قیمت تجهیزات تخصصی صنعت برق، نوسانات ارزی، هزینههای ناشی از فرسودگی گسترده تجهیزات و الزامات تکمیلی ایجادشده در طول اجرا، هزینه نهایی پروژه افزایش یافت و در نهایت با اعتباری در حدود 32 میلیارد تومان تکمیل و به بهرهبرداری رسید.
ساختار اجرایی پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه شامل مدیریت کلان پروژه، مدیریت فنی، واحد مهندسی، واحد اجرا، تیمهای تست و راهاندازی، واحد کنترل کیفیت و تیمهای تخصصی حفاظت و مخابرات بود. هماهنگی مستمر میان سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس به عنوان کارفرما، بهرهبردار، شرکت برق منطقهای فارس و سایر ذینفعان پروژه نقش تعیینکنندهای در پیشبرد فعالیتها داشت. شرکت پگاه انرژی پارسیان با مدیریت یکپارچه منابع مالی، انسانی و فنی توانست پروژه را در چارچوب اهداف تعیینشده به سرانجام برساند.
6- چالشها و راهکارهای اجرایی
یکی از مهمترین چالشهای پروژه، فرسودگی گسترده تجهیزات پس از حدود یک دهه عدم بهرهبرداری بود. بسیاری از تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی تحت تأثیر رطوبت، رسوبات نمکی، خوردگی و شرایط خورنده محیطی قرار گرفته بودند و امکان بهرهبرداری مستقیم از آنها وجود نداشت. انجام ارزیابیهای دقیق فنی، بازسازی تجهیزات قابل استفاده و جایگزینی تجهیزات مستهلک از مهمترین راهکارهای اتخاذشده برای رفع این مشکل بود.
چالش دیگر پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه عدم دسترسی به شبکه 132 کیلوولت و نبود زیرساخت لازم برای اتصال نهایی پستها به شبکه منطقهای بود. این موضوع موجب شد علیرغم تکمیل عملیات اجرایی در سال 1402، فرآیند تحویل موقت پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه تا سال 1403 به تعویق بیفتد. در نهایت با پیگیریهای گسترده و فراهم شدن شرایط اتصال به شبکه سراسری، این محدودیت برطرف شد.
از دیگر چالشهای مهم پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه، یکپارچهسازی سامانههای مخابراتی، حفاظتی و کنترلی متعلق به نسلهای مختلف تجهیزات بود. تفاوت ساختار پروتکلهای ارتباطی میان تجهیزات قدیمی و تجهیزات جدید نصبشده، طراحی و پیادهسازی راهکارهای اختصاصی را ضروری کرده بود. متخصصان شرکت پگاه انرژی پارسیان با توسعه راهکارهای مهندسی ویژه موفق شدند بستر ارتباطی پایدار و ایمن مورد نیاز برای بهرهبرداری از پستها را فراهم کنند.
پیچیدگی فنی نصب و راهاندازی سرکابلهای GIS، راهاندازی رلههای دیفرانسیل طولی، شرایط سخت آبوهوایی منطقه و محدودیتهای ناشی از تحریمها نیز از دیگر چالشهای مهم پروژه بود که با برنامهریزی دقیق و بهرهگیری از دانش فنی متخصصان شرکت مدیریت شد.
7- نتایج، دستاوردها و ارزش افزوده پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه
تکمیل و بهرهبرداری از سه پست فوق توزیع باقیمانده، یکی از مهمترین دستاوردهای زیرساختی صنعت برق در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس محسوب میشود. این پروژه موجب شد ظرفیتهای بلااستفاده ایجادشده در دهه 1380 به چرخه بهرهبرداری بازگردد و امکان توسعه پایدار شبکه برق منطقه فراهم شود.
یکی از مهمترین نتایج پروژه، اتصال فرودگاه خلیج فارس عسلویه به شبکه پایدار برق از طریق فیدر ارتباطی جدید بود. پیش از اجرای پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه، بخش عمده برق فرودگاه از طریق دیزل ژنراتورها و شبکه توزیع محلی تأمین میشد که هزینهای در حدود یک میلیارد تومان در ماه به همراه داشت. با بهرهبرداری از شبکه جدید، هزینههای انرژی به شکل قابل توجهی کاهش یافت و پایداری تأمین برق افزایش پیدا کرد.
علاوه بر این، نزدیک به یکصد واحد صنعتی و خدماتی مستقر در منطقه از مزایای افزایش ظرفیت و پایداری شبکه برق بهرهمند شدند. ارتقای قابلیت اطمینان شبکه، کاهش ریسک خاموشی، افزایش امنیت انرژی، بهرهبرداری از سرمایهگذاریهای پیشین و ایجاد زیرساخت لازم برای توسعههای آینده از دیگر ارزشهای افزوده پروژه به شمار میرود.
اجرای موفق سیستم HOTLINE، ایجاد بستر مخابراتی یکپارچه بین پستها، نصب و راهاندازی سرکابلهای GIS فیدرهای 132 کیلوولت و پیادهسازی سامانههای حفاظت دیفرانسیل طولی از مهمترین دستاوردهای فنی پروژه محسوب میشوند. این اقدامات موجب افزایش قابلیت اطمینان شبکه، ارتقای سطح حفاظت تجهیزات، بهبود کیفیت بهرهبرداری و افزایش امنیت انرژی در یکی از مهمترین قطبهای صنعتی کشور شده است.
8- جمعبندی
پروژه تکمیل، بازسازی، راهاندازی و بهرهبرداری از پستهای فوق توزیع 132 به 33 کیلوولت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، نمونهای موفق از احیای زیرساختهای راهبردی صنعت برق کشور محسوب میشود. این پروژه که سالها به دلیل چالشهای فنی، اجرایی و اقتصادی متوقف مانده بود، با تکیه بر توان تخصصی شرکت پگاه انرژی پارسیان، برنامهریزی منسجم و مدیریت دقیق منابع به مرحله بهرهبرداری رسید.
نتایج حاصل از اجرای پروژه علاوه بر افزایش ظرفیت و پایداری شبکه برق منطقه، زمینه کاهش هزینههای بهرهبرداری، ارتقای امنیت انرژی، توسعه صنایع پاییندستی و بهبود کیفیت خدمات زیرساختی را فراهم ساخت. اتصال موفق پستها به شبکه منطقهای و بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای ایجادشده، ارزش سرمایهگذاریهای گذشته را احیا کرد و بستر لازم برای توسعههای آتی منطقه را فراهم آورد.
پروژه احیای زیرساختهای برق عسلویه نشان داد شرکت پگاه انرژی پارسیان علاوه بر توانمندی در مدیریت و اجرای پروژههای پیچیده زیرساختی، از دانش فنی لازم برای حل چالشهای تخصصی صنعت برق در حوزههای حفاظت، مخابرات، اتوماسیون پستها، سیستمهای HOTLINE و راهاندازی تجهیزات فشار قوی برخوردار است. تکمیل موفق این پروژه پس از بیش از یک دهه توقف، نمونهای شاخص از توان مهندسی، تعهد اجرایی و قابلیت مدیریت پروژههای راهبردی در صنعت انرژی کشور به شمار میآید.
برای آشنایی بیشتر با توانمندیها، سوابق اجرایی و پروژههای انجامشده توسط شرکت پگاه انرژی پارسیان در حوزههای برق، انرژی، نفت، گاز، پتروشیمی و زیرساختهای صنعتی، از صفحه پروژههای شرکت بازدید فرمایید.
