در راستای توسعه زیرساختهای انرژی منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و همزمان با اجرای طرحهای کلان توسعه صنایع نفت، گاز و پتروشیمی در دهه 1380، پروژهای راهبردی با هدف احداث شبکه فوق توزیع برق شامل 10 دستگاه پست 132 به 33 کیلوولت و رینگ ارتباطی میان آنها تعریف شد. هدف از اجرای این طرح، ایجاد زیرساختی پایدار برای تامین برق صنایع، تاسیسات زیربنایی، مراکز خدماتی و مجموعههای پشتیبان مستقر در منطقه عسلویه بود؛ منطقهای که به عنوان قطب اصلی صنعت انرژی کشور نقش تعیینکنندهای در اقتصاد ملی ایفا میکند. در قالب این طرح، عملیات اجرایی احداث پستها و شبکه ارتباطی میان آنها آغاز شد و تا سال 1390 هفت پست فوق توزیع تکمیل، تست و به بهرهبردار تحویل شد. با این حال، سه پست باقیمانده به دلیل شرایط اقتصادی کشور، محدودیتهای اجرایی و توقف بخشی از برنامههای توسعهای منطقه نیمهتمام باقی ماندند.
اگرچه بخش عمده تجهیزات این سه پست نصب شده بود، اما به دلیل عدم تکمیل زیرساختهای ارتباطی، عدم اتصال به شبکه سراسری برق و عدم بهرهبرداری عملیاتی، این تأسیسات برای نزدیک به یک دهه بدون نگهداری مؤثر در معرض شرایط سخت محیطی منطقه عسلویه قرار گرفتند. دمای بالا، رطوبت شدید، وجود گازهای خورنده ناشی از فعالیتهای صنعتی و رسوبات نمکی ناشی از شرایط اقلیمی خلیج فارس موجب شد بخش قابل توجهی از تجهیزات مکانیکی، الکتریکی و الکترونیکی دچار خوردگی، فرسودگی و کاهش قابلیت اطمینان شوند. طی سالهای مختلف تلاشهایی از سوی سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس به عنوان کارفرمای پروژه برای فعالسازی مجدد این پستها صورت گرفت، اما شرایط فنی پیچیده، حجم بالای عملیات بازسازی و ریسکهای ناشی از وضعیت تجهیزات باعث شد بسیاری از پیمانکاران از پذیرش مسئولیت تکمیل پروژه خودداری کنند.
در سال 1400 و پس از برگزاری مناقصه تکمیل، بازسازی، تست، راهاندازی و بهرهبرداری از پستهای باقیمانده، شرکت پگاه انرژی پارسیان مسئولیت اجرای این پروژه را بر عهده گرفت. این پروژه علاوه بر اهمیت فنی، از منظر اقتصادی و توسعه منطقهای نیز دارای ارزش راهبردی بود؛ زیرا تکمیل آن زمینه اتصال مراکز حیاتی منطقه از جمله فرودگاه خلیج فارس عسلویه به شبکه پایدار برق را فراهم میکرد و نقش مهمی در افزایش امنیت انرژی صنایع پاییندستی، واحدهای تولیدی و زیرساختهای منطقه ایفا مینمود.
1- اهداف کلان و ضرورت اجرای پروژه
پروژه تکمیل و راهاندازی پستهای فوق توزیع 132 به 33 کیلوولت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس با هدف تکمیل یکی از مهمترین حلقههای زیرساختی شبکه برق منطقه عسلویه تعریف شد. طی سالهای پس از توقف پروژه، توسعه صنایع پاییندستی، افزایش تعداد واحدهای تولیدی و خدماتی، رشد نیازهای انرژی و توسعه زیرساختهای منطقه موجب شد نیاز به شبکهای پایدار، ایمن و با قابلیت اطمینان بالا بیش از گذشته احساس شود. در همین حال، سه پست نیمهتمام پروژه که بخش مهمی از ظرفیت طراحیشده شبکه را تشکیل میدادند، بدون بهرهبرداری باقی مانده بودند و عدم تکمیل آنها مانع از بهرهبرداری کامل از سرمایهگذاریهای انجامشده در سالهای گذشته شده بود.
یکی از مهمترین اهداف پروژه، تکمیل زیرساخت انتقال و توزیع برق برای تأمین انرژی پایدار صنایع و مراکز حیاتی منطقه بود. فرودگاه خلیج فارس عسلویه به عنوان یکی از مهمترین مراکز حملونقل و پشتیبانی صنعت نفت و گاز کشور، طی سالهای طولانی برق مورد نیاز خود را از طریق خطوط 20 کیلوولت و دیزل ژنراتورهای محلی تأمین میکرد که علاوه بر هزینههای سنگین بهرهبرداری، پایداری لازم را نیز فراهم نمیکرد.
از سوی دیگر، ادامه وضعیت موجود موجب استهلاک بیشتر تجهیزات، کاهش عمر مفید سرمایهگذاریهای انجامشده و افزایش هزینههای بازسازی در آینده میشد. بنابراین احیای تجهیزات، تکمیل زیرساختهای ارتباطی، اتصال به شبکه 132 کیلوولت منطقه و بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود به عنوان اهداف کلیدی پروژه تعریف شد. این پروژه در نهایت علاوه بر بازگرداندن سرمایههای راکد به چرخه بهرهبرداری، زمینه توسعه آتی شبکه برق منطقه و افزایش تابآوری زیرساختهای انرژی عسلویه را فراهم ساخت.
2- دامنه خدمات و فعالیتهای اجرایی پروژه
دامنه خدمات این پروژه در چهار فاز اصلی برنامهریزی و اجرا شد. فاز نخست شامل تأمین تجهیزات باقیمانده، رفع کسری اقلام موردنیاز، حمل، نصب و تکمیل تجهیزات پروژه بود. با توجه به محدودیتهای ناشی از تحریمهای بینالمللی و دشواریهای تأمین تجهیزات تخصصی صنعت برق، این مرحله یکی از مهمترین و حساسترین بخشهای پروژه محسوب میشد و با مدیریت مناسب زنجیره تأمین، هماهنگی با تأمینکنندگان و برنامهریزی دقیق اجرایی، تجهیزات موردنیاز تهیه و در محل پروژه نصب شد.
فاز دوم به انجام عملیات تست، بازرسی، تنظیم و راهاندازی تجهیزات اصلی پست اختصاص داشت. در این مرحله تمامی تجهیزات شامل ترانسفورماتورهای قدرت، کلیدهای فشارقوی، تجهیزات حفاظتی، سیستمهای کنترل، تجهیزات اندازهگیری و سایر تجهیزات جانبی مطابق با استانداردهای فنی صنعت برق مورد آزمایش و راهاندازی قرار گرفتند تا آمادگی کامل برای بهرهبرداری ایمن و پایدار فراهم شود.
فاز سوم شامل نصب، تست و راهاندازی تجهیزات ارتباطی، کنترلی و مخابراتی پروژه بود. در این مرحله سیستم کنترل توزیعشده (DCS)، سیستم ارتباطی HOTLINE و سایر تجهیزات مرتبط راهاندازی شدند و همچنین با خرید، نصب و تست سرکابلهای GIS با ولتاژ ۱۳۲ کیلوولت، شرایط لازم برای اتصال مطمئن و ایمن پست به شبکه سراسری برق فراهم گردید. انجام تستهای عملکردی و هماهنگیهای لازم با مرکز دیسپاچینگ نیز از دیگر اقدامات مهم این فاز به شمار میرفت.
فاز چهارم به توسعه شبکه خروجی پست و تأمین برق مصرفکنندگان نهایی اختصاص داشت. در این مرحله فیدرهای خروجی پست احداث و پستهای توزیع موردنیاز نصب و راهاندازی شدند تا انرژی الکتریکی موردنیاز صنایع پاییندستی منطقه بهصورت پایدار تأمین شود. از مهمترین اقدامات این بخش میتوان به طراحی، احداث و بهرهبرداری از فیدر اختصاصی فرودگاه بینالمللی خلیج فارس عسلویه اشاره کرد که نقش مهمی در افزایش قابلیت اطمینان شبکه برق منطقه و تأمین انرژی زیرساختهای حیاتی ایفا کرد.
3- الزامات فنی، نظارتی و استانداردهای اجرایی
ماهیت خاص پروژه و شرایط ویژه تجهیزات مستقر در منطقه عسلویه، رعایت الزامات فنی و استانداردهای تخصصی صنعت برق و صنعت نفت را به یکی از مهمترین ارکان اجرای پروژه تبدیل کرده بود. تمامی مراحل مهندسی، تأمین تجهیزات، بازسازی، نصب، تست، راهاندازی و بهرهبرداری مطابق با استانداردها و دستورالعملهای وزارت نفت، شرکت مادر تخصصی توانیر، ضوابط بهرهبرداری پستهای فشار قوی و الزامات فنی شبکه فوق توزیع انجام شد.
در ابتدای پروژه، ارزیابی جامعی از وضعیت تجهیزات انجام گرفت و نتایج حاصل مبنای تدوین برنامه بازسازی و تعمیرات قرار گرفت. تجهیزات قدرت شامل کلیدها، ترانسفورماتورها، تجهیزات GIS، سامانههای حفاظتی، رلههای دیفرانسیل طولی، تجهیزات مخابراتی و سامانههای کنترلی تحت آزمونهای تخصصی قرار گرفتند. تست مقاومت عایقی، تست عملکرد کلیدها، آزمون سامانههای حفاظتی، تستهای مخابراتی و بررسی عملکرد تجهیزات کنترلی از جمله مهمترین فعالیتهای کنترلی پروژه بود.
فرآیندهای کنترل کیفیت در تمامی مراحل اجرا برقرار بود و کلیه فعالیتها مطابق الزامات صنعت نفت و صنعت برق مستندسازی شد. همچنین با توجه به شرایط خورنده محیطی منطقه، اقدامات ویژهای برای رفع آثار خوردگی، زنگزدگی و آسیبهای ناشی از رطوبت بالا در تجهیزات اجرا شد. نظارت میدانی مستمر، بازرسیهای دورهای و تأیید عملکرد تجهیزات پیش از بهرهبرداری نهایی، نقش مهمی در موفقیت پروژه ایفا کرد.
4- نیروی انسانی، تجهیزات و نظام HSE
اجرای این پروژه مستلزم بهکارگیری مجموعهای از نیروهای متخصص در حوزههای برق قدرت، حفاظت، مخابرات، کنترل، اتوماسیون پستها، تست و راهاندازی و مدیریت پروژه بود. شرکت پگاه انرژی پارسیان با تشکیل تیمی متشکل از مدیران پروژه، کارشناسان ارشد فنی، متخصصان تست و راهاندازی و نیروهای اجرایی مجرب، ساختار مناسبی برای پیشبرد پروژه ایجاد کرد.
علاوه بر نیروی انسانی متخصص، تجهیزات متنوعی شامل دستگاههای تست فشار قوی، تجهیزات اندازهگیری تخصصی، ماشینآلات حمل تجهیزات سنگین، تجهیزات تعمیراتی و سامانههای مخابراتی در پروژه مورد استفاده قرار گرفت. بخشی از تجهیزات اجرایی نیز به صورت ویژه برای شرایط محیطی سخت عسلویه انتخاب شد.
نظام مدیریت HSE پروژه بر اساس الزامات وزارت نفت، دستورالعملهای ایمنی شرکت مادر تخصصی توانیر و ضوابط ایمنی حاکم بر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس استقرار یافت. تمامی فعالیتها در چارچوب نظام مدیریت ریسک، مجوزهای کاری، آموزشهای تخصصی ایمنی، کنترل شرایط محیطی و پایش مستمر عملیات انجام شد. رعایت الزامات تخصصی صنعت نفت و صنعت برق در تمامی مراحل پروژه از اولویتهای اجرایی شرکت بود.
با توجه به حساسیت تجهیزات فشار قوی و اهمیت استمرار عملیات در محیط صنعتی عسلویه، رعایت الزامات ایمنی در تمامی مراحل اجرا، تست و بهرهبرداری در بالاترین سطح انجام شد و پروژه بدون وقوع حوادث مؤثر به پایان رسید.
5- چالشها و راهکارهای اجرایی
یکی از مهمترین چالشهای پروژه، فرسودگی گسترده تجهیزات پس از حدود یک دهه عدم بهرهبرداری بود. بسیاری از تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی تحت تأثیر رطوبت، رسوبات نمکی، خوردگی و شرایط خورنده محیطی قرار گرفته بودند و امکان بهرهبرداری مستقیم از آنها وجود نداشت. انجام ارزیابیهای دقیق فنی، بازسازی تجهیزات قابل استفاده و جایگزینی تجهیزات مستهلک از مهمترین راهکارهای اتخاذشده برای رفع این مشکل بود.
چالش دیگر پروژه عدم دسترسی به شبکه 132 کیلوولت و نبود زیرساخت لازم برای اتصال نهایی پستها به شبکه منطقهای بود. این موضوع موجب شد علیرغم تکمیل عملیات اجرایی در سال 1402، فرآیند تحویل موقت پروژه تا سال 1403 به تعویق بیفتد. در نهایت با پیگیریهای گسترده و فراهم شدن شرایط اتصال به شبکه سراسری، این محدودیت برطرف شد.
از دیگر چالشهای مهم پروژه، یکپارچهسازی سامانههای مخابراتی، حفاظتی و کنترلی متعلق به نسلهای مختلف تجهیزات بود. تفاوت ساختار پروتکلهای ارتباطی میان تجهیزات قدیمی و تجهیزات جدید نصبشده، طراحی و پیادهسازی راهکارهای اختصاصی را ضروری کرده بود. متخصصان شرکت پگاه انرژی پارسیان با توسعه راهکارهای مهندسی ویژه موفق شدند بستر ارتباطی پایدار و ایمن مورد نیاز برای بهرهبرداری از پستها را فراهم کنند.
پیچیدگی فنی نصب و راهاندازی سرکابلهای GIS، راهاندازی رلههای دیفرانسیل طولی، شرایط سخت آبوهوایی منطقه و محدودیتهای ناشی از تحریمها نیز از دیگر چالشهای مهم پروژه بود که با برنامهریزی دقیق و بهرهگیری از دانش فنی متخصصان شرکت مدیریت شد.
6- نتایج، دستاوردها و ارزش افزوده پروژه
تکمیل و بهرهبرداری از سه پست فوق توزیع باقیمانده، یکی از مهمترین دستاوردهای زیرساختی صنعت برق در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس محسوب میشود. این پروژه موجب شد ظرفیتهای بلااستفاده ایجادشده در دهه 1380 به چرخه بهرهبرداری بازگردد و امکان توسعه پایدار شبکه برق منطقه فراهم شود.
یکی از مهمترین نتایج پروژه، اتصال فرودگاه خلیج فارس عسلویه به شبکه پایدار برق از طریق فیدر ارتباطی جدید بود که بهرهبرداری از شبکه جدید، هزینههای انرژی به شکل قابل توجهی کاهش یافت و پایداری تأمین برق افزایش پیدا کرد.
علاوه بر این، نزدیک به یکصد واحد صنعتی و خدماتی مستقر در منطقه از مزایای افزایش ظرفیت و پایداری شبکه برق بهرهمند شدند. ارتقای قابلیت اطمینان شبکه، کاهش ریسک خاموشی، افزایش امنیت انرژی، بهرهبرداری از سرمایهگذاریهای پیشین و ایجاد زیرساخت لازم برای توسعههای آینده از دیگر ارزشهای افزوده پروژه به شمار میرود.
اجرای موفق سیستم HOTLINE، ایجاد بستر مخابراتی یکپارچه بین پستها، نصب و راهاندازی سرکابلهای GIS فیدرهای 132 کیلوولت و پیادهسازی سامانههای حفاظت دیفرانسیل طولی از مهمترین دستاوردهای فنی پروژه محسوب میشوند. این اقدامات موجب افزایش قابلیت اطمینان شبکه، ارتقای سطح حفاظت تجهیزات، بهبود کیفیت بهرهبرداری و افزایش امنیت انرژی در یکی از مهمترین قطبهای صنعتی کشور شده است.
7- جمعبندی
پروژه تکمیل، بازسازی، راهاندازی و بهرهبرداری از پستهای فوق توزیع 132 به 33 کیلوولت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، نمونهای موفق از احیای زیرساختهای راهبردی صنعت برق کشور محسوب میشود. این پروژه که سالها به دلیل چالشهای فنی، اجرایی و اقتصادی متوقف مانده بود، با تکیه بر توان تخصصی شرکت پگاه انرژی پارسیان، برنامهریزی منسجم و مدیریت دقیق منابع به مرحله بهرهبرداری رسید.
نتایج حاصل از اجرای پروژه علاوه بر افزایش ظرفیت و پایداری شبکه برق منطقه، زمینه کاهش هزینههای بهرهبرداری، ارتقای امنیت انرژی، توسعه صنایع پاییندستی و بهبود کیفیت خدمات زیرساختی را فراهم ساخت. اتصال موفق پستها به شبکه منطقهای و بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای ایجادشده، ارزش سرمایهگذاریهای گذشته را احیا کرد و بستر لازم برای توسعههای آتی منطقه را فراهم آورد.
این پروژه نشان داد شرکت پگاه انرژی پارسیان علاوه بر توانمندی در مدیریت و اجرای پروژههای پیچیده زیرساختی، از دانش فنی لازم برای حل چالشهای تخصصی صنعت برق در حوزههای حفاظت، مخابرات، اتوماسیون پستها، سیستمهای HOTLINE و راهاندازی تجهیزات فشار قوی برخوردار است. تکمیل موفق این پروژه پس از بیش از یک دهه توقف، نمونهای شاخص از توان مهندسی، تعهد اجرایی و قابلیت مدیریت پروژههای راهبردی در صنعت انرژی کشور به شمار میآید.
